Strawberry Thief, Acanthus en meer: de William Morris-ontwerpen die je moet kennen

Als je ooit naar William Morris-prints hebt gezocht, ben je Strawberry Thief binnen tien seconden tegengekomen. Het is het patroon dat iedereen kent, dat musea op totebags zetten, dat je vriendin op haar theedoeken heeft. Maar Morris ontwierp tientallen patronen in de loop van zijn carrière, en een paar van de stillere ontwerpen passen misschien beter aan jouw muur dan die beroemde vogel.

Even over Morris en waarom zijn patronen meer zijn dan behang

William Morris (1834-1896) was ontwerper, dichter, textieldrukker en overtuigd socialist, die vond dat mooie objecten deel van het dagelijks leven moesten zijn, niet opgesloten in galeries. Zijn patronen zijn oorspronkelijk gemaakt voor behang en stoffen, daarom sluiten ze zo naadloos op elkaar aan. Kijk naar eender welk Morris-ontwerp en je ziet hoe het perfect in zichzelf terugloopt.

Die herhaal-logica is ook precies waarom sommige Morris-patronen prachtig vertalen naar ingelijste prints en andere vlak vallen. Een patroon dat bedoeld is om een hele muur te bedekken, gedraagt zich anders wanneer je het bijsnijdt tot 50x70 cm en boven een dressoir hangt. Straks welke ontwerpen die overgang overleven.

Morris tekende bijna alles naar directe waarneming. De aardbeien kwamen uit zijn tuin bij Kelmscott Manor in Oxfordshire. De acanthusbladeren uit de klassieke architectuur waar hij van hield. De wilgen van de bomen langs de Theems. Zijn patronen zijn niet generiek decoratief; het zijn specifieke portretten van specifieke planten. Daarom voelen onze William Morris natuurkunstprints meer dan een eeuw later nog steeds levend aan.

Nog één aantekening voordat we verder gaan. Morris’ eigen ontwerpen zijn publiek domein, maar niet elk “Morris”-patroon is ook door Morris ontworpen. Golden Lily, enorm populair en vaak aan hem toegeschreven, is in 1897 — het jaar na Morris’ dood — in feite ontworpen door zijn leerling John Henry Dearle. Goed om te weten als authenticiteit voor jou telt.

Strawberry Thief: de achtergrond en waarom het nog steeds het meest gevraagd wordt

Strawberry Thief (1883) is Morris’ meest commercieel succesvolle ontwerp en vermoedelijk het meest gereproduceerde textielpatroon in de Britse geschiedenis. Het verhaal is oprecht charmant. Morris had een moestuin bij Kelmscott Manor en werd eindeloos gefrustreerd door lijsters die zijn aardbeien stalen. In plaats van het fruit te beschermen met netten, observeerde hij de vogels en maakte er een patroon van.

Wat je ziet is een textielontwerp gebouwd op symmetrie. Twee lijsters kijken elkaar aan, elk met een aardbei in de snavel, omringd door bloeiende stelen en fruit. Het origineel is gedrukt met de indigo-discharge-methode: de stof wordt eerst diepblauw geverfd, daarna plaatselijk ontkleurd om het patroon te creëren, en vervolgens overdrukt met andere kleuren. Het kostte Morris jaren om te perfectioneren en het verklaart de uitzonderlijke diepte van de blauwtinten in het origineel.

Waarom is het het meest gevraagd? Eerlijk: omdat het mild en vriendelijk is. De lijsters geven het een verhaal. Het kleurenpalet (diep indigo, zacht rood, room, gedempt groen) voelt thuis in vrijwel elke ruimte. En de schaal van de herhaling is klein genoeg dat zelfs een ingelijst print van 50x70 cm het volledige motief bevat zonder afgeknipt of chaotisch te ogen.

Wil je een William Morris Strawberry Thief-print, kies er dan een die de diepte van het indigo bewaart. Goedkope reproducties vlakken het blauw vaak af tot één toon, en dat haalt precies weg wat het ontwerp zo mooi maakt. Museumkwaliteit gicléeprint op mat papier houdt dat tonale bereik intact.

Acanthus: het stoutste bladontwerp dat Morris ooit maakte

Als Strawberry Thief de zachtaardige is, dan is Acanthus (1875) de showstopper. Het was Morris’ meest technisch ambitieuze behang, met 30 afzonderlijke houtblokken en 15 kleuren om één herhaling te drukken. Niets van wat hij ervoor of erna maakte was zó complex.

Acanthus is opgebouwd uit grote, krullende acanthusbladeren die in lagen over elkaar liggen in groenen, okers en gedempte bruintinten. Geen bloemen, geen vogels, geen fruit. Alleen bladeren, enorm uitvergroot. Morris putte uit de klassieke architectonische ornamentiek — dezelfde acanthusbladeren die je op Korinthische kapitelen ziet — maar liet ze aanvoelen als een echte plant in echt licht.

Dit is het ontwerp waarmee Morris bewees dat hij drama kon. En het is het ontwerp dat het krachtigst vertaalt naar een ingelijste print, omdat de schaal al groot is. Een William Morris Acanthus-print van 70x100 cm boven een haard of bovenaan een trap leest als één compositie, niet als een fragment van een patroon. De bladeren zijn groot genoeg om een hele wand te verankeren.

Kleine noot bij Morris’ eigen schaaltheorie: hij geloofde dat grote patronen juist het best werken in kleine kamers, omdat ze een gevoel van omsluiting en intimiteit creëren. Tegenintuïtief, maar heb je een smalle hal of een kleine werkkamer, dan kan een gedurfde Acanthus-print het geheel doordacht laten voelen in plaats van krap.

Vogelprints: Dove and Rose, Strawberry Thief en de vogeltraditie in Morris’ werk

Vogels verschijnen in Morris’ werk vaker dan je denkt. Strawberry Thief heeft de lijsters. Bird and Anemone (1882) toont kleine zangvogels tussen bloemen. Dove and Rose (1879), oorspronkelijk ontworpen voor geweven zijde en wol, koppelt duiven aan klimmende rozen in een verticale compositie die bijna heraldisch aanvoelt.

Morris nam vogels op om dezelfde reden dat hij specifieke planten opnam: hij zag ze. Kelmscott Manor had lijsters in de boomgaard, duiven op het duivenhok, en Morris was iemand die oplette. De vogels zijn geen decoratieve vulling, het zijn observaties.

Voor ingelijste prints hebben Morris-ontwerpen met vogels een voordeel: de dieren geven je oog een plek om te landen. Pure blad- of bloemenpatronen kunnen als losgesneden behang aanvoelen wanneer je ze inlijst, maar zodra er een dier in de compositie zit, leest je brein het als een beeld, niet als een fragment. Daarom werkt Strawberry Thief zo goed op kleinere formaten.

Als je je aangetrokken voelt tot deze kant van Morris’ werk, is onze bredere collectie vogelprints de moeite waard om naast de Morris-stukken te bekijken. Er loopt een lijn van Morris tot aan moderne botanische illustratoren.

De stillere klassiekers: Pimpernel, Willow Bough en wanneer subtiliteit wint

Strawberry Thief krijgt de krantenkoppen, maar sommige van Morris’ beste ontwerpen zijn juist die waar bijna niemand het over heeft.

Pimpernel (1876) is één van zijn meest ondergewaardeerde. Het koppelt scharlaken pimpernelbloemen aan tulpen en krullende bladeren in een dichtere, gelaagde compositie dan Strawberry Thief. Pimpernel hing in de eetkamer van Kelmscott House, Morris’ Londense huis. Het is rijker en meer beschaduwd dan de meeste van zijn ontwerpen, met diepere groenen en een gevoel van avondlicht. Wil je wel Morris maar vind je Strawberry Thief te lief, dan is dit jouw patroon.

Willow Bough (1887) is het tegenovergestelde. Het is bijna monochroom: wilgenbladeren aan buigende stelen in zacht groen op room. Morris ontwierp het na het observeren van wilgen langs de Theems bij Kelmscott. Het is het patroon dat mensen kiezen wanneer ze Morris willen zonder een uitgesproken statement te maken. Kanttekening: Willow Bough heeft een heel kleine herhaling, waardoor het als ingelijste print enigszins monotoon kan aanvoelen. Het is ontworpen om een wand te bekleden, en wanneer je het bijsnijdt, verlies je het ritme dat het laat werken.

Compton (1896) was één van Morris’ laatste ontwerpen, voltooid in de laatste maanden van zijn leven. Het is enorm van schaal, met uitwaaierende bloemen en bladeren in diepe blauwen, terracotta en goud. Compton past bij hoge wanden, trappenhuizen en kamers met hoge plafonds. Drama zonder de formaliteit van Acanthus.

Snakeshead (1876) is vernoemd naar de snake’s head fritillary, de kievitsbloem met geblokte hangende bloemblaadjes. Het is vreemd, licht gotisch en voelt meer als een Arts-and-Crafts-illustratie dan als behang. Goed om te weten als je de bekendere patronen te zoet vindt.

Welke ontwerpen werken het best als ingelijste kunstprints (niet allemaal)

Hier is het eerlijke antwoord dat bijna niemand je geeft: Morris ontwierp voor wanden, niet voor lijsten. Sommige patronen overleven de overgang briljant. Andere verliezen hun magie zodra je er een rand omheen zet.

Patronen die werken als ingelijste prints:

• Strawberry Thief. Het symmetrische paar lijsters geeft een natuurlijk compositorisch midden. Werkt vanaf 30x40 cm.
• Acanthus. Bladeren op grote schaal lezen als één beeld. Het mooist vanaf 70x100 cm of groter.
• Compton. Dezelfde logica als Acanthus, gemaakt voor grote wanden.
• Pimpernel. Dichter en gelaagd, houdt ook op kleinere formaten goed stand.
• Bird and Anemone, Dove and Rose. De vogels geven je oog een focuspunt.

Patronen die het als ingelijste prints lastig hebben:

• Willow Bough. Te repetitief op lijst-formaat. Prachtig als behang, monotoon als print.
• Trellis. Morris’ eerste patroon (1862), geïnspireerd op het rozenprieel bij Red House. De rasterlogica werkt alleen op wandformaat.
• Larkspur, Marigold. Kleine all-over herhalingen die ingelijst op stofstaaltjes lijken.

Het formaat doet er ook toe. Morris’ ontwerpen zijn compact en gedetailleerd, wat betekent dat mat papier vrijwel altijd de juiste keuze is. Glanzende afwerkingen creëren reflecties die met het patroon concurreren. Acrylglas (lichter dan glas en splinterbestendig) beschermt tegen UV-verkleuring, wat belangrijk is omdat Morris-ontwerpen zoveel subtiel tonaal bereik hebben. Je wilt dat die indigo’s en meekraptinten decennialang zuiver blijven en niet vergelen in de zon.

Ingelijst papier versus canvas is een kwestie van smaak. Canvas past bij Acanthus en Compton omdat het matte doekoppervlak lijkt op hoe de originele behangsels licht absorberen. Een ingelijste papierprint past bij Strawberry Thief en de vogelontwerpen omdat de lijst het formele, afgebakende karakter van een botanische illustratie oproept. Er is geen foute keuze, alleen een ander effect.

Zo kies je tussen het beroemde en het ondergewaardeerde

Als je tot hier hebt gelezen, probeer je waarschijnlijk te beslissen tussen de voor de hand liggende keuze en de optie die bijna niemand heeft. Een paar eerlijke principes:

Kies Strawberry Thief als je iets direct herkenbaars wilt, je kamer warme of neutrale tinten heeft en je een stuk zoekt dat stilletjes een gesprek uitlokt. Het is niet voor niets beroemd. Schrijf het niet af alleen omdat het populair is.

Kies Acanthus of Compton als je een hoge wand, hoge plafonds of een kamer hebt die één ankerstuk nodig heeft. Dit zijn de meest dramatische Morris-ontwerpen en ze belonen schaal.

Kies Pimpernel als je Strawberry Thief te zacht vindt, je houdt van eetkamers met karakter en je een Morris-patroon wilt dat minder gereproduceerd aanvoelt.

Kies Dove and Rose of Bird and Anemone als je vogels wilt zonder de Strawberry Thief-saturatie, of als je een kleine gallery wall met botanische en vogelbeelden bouwt.

Kies Snakeshead of een van de minder gedrukte ontwerpen als je oprecht niet wilt wat iedereen al heeft. Er zijn prachtige werken in de bredere wereld van botanische kunstprints die Morris’ gevoeligheid delen, maar wil je echt Morris, kijk dan juist naar de minder bekende patronen.

Een laatste gedachte. Morris gaf meer om hoe patronen mensen dagelijks laten vóelen dan om welk ontwerp technisch zijn meesterwerk was. Een print aan je muur is geen museumobject. Het is het ding waar je de komende tien jaar naar kijkt terwijl je koffie zet. Kies degene waar je echt mee wilt leven, niet degene waarvan je denkt dat je die zou moeten kiezen.

Als het antwoord nog steeds Strawberry Thief is, is dat een uitstekend antwoord. Is het Pimpernel of Compton, dan nog beter. Morris zou in beide gevallen tevreden zijn geweest.